Nierówności w społeczeństwie

Dzisiejsze nowoczesne społeczeństwa charakteryzują się przekonaniem, że wzrost w sposób naturalny będzie faworyzował pracę w stosunku do dziedziczenia, a kompetencje w stosunku do urodzenia, ale czy rzeczywiście tak to wygląda? Przyjrzymy się strukturze nierówności na poziomie indywidualnym i postaramy się odpowiedzieć na to pytanie.

Zacznijmy od tego, że na nierówność dochodów w większości społeczeństw składają się trzy elementy: nierówność dochodów z pracy; nierówność własności kapitału i pochodzących z jego posiadania dochodów, oraz relacja między tymi dwiema wartościami. Dochody z pracy obejmują płacę. Dochody z kapitału obejmują całość dochodów z tytułu własności kapitału, niezależnie od włożonej pracy (dywidendy, odsetki, czynsze, opłaty licencyjne, zyski, nadwyżki itd.).

Pierwszą prawidłowością, jaką można zaobserwować , próbując zmierzyć nierówności dochodów, jest występująca w każdym przypadku, zdecydowanie większa nierówność w sferze kapitału i w sferze pracy. Własność kapitału oraz czerpane z niego dochody, są zazwyczaj dużo bardziej skoncentrowane niż dochody z pracy.

Zanim przejdziemy do dalszej analizy, warto dokładnie opisać wielkości cechujące nierówności w sferze pracy, nierówności w sferze kapitału oraz nierówności całkowite. W tabelach 1 i 2 zostaną zaprezentowane przykłady dystrybucji kapitału obserwowane w różnych krajach i różnych epokach.

Nierówności dochodów z pracy

Udział różnych grup w całości dochodów z pracy Nierówność mała (kraje skandynawskie, 1970-1980) Nierówność średnia (Europa, 2010) Nierówność duża (Stany Zjednoczone, 2010)
10% najbogatszych („klasy wyższe”) 20% 25% 35%
W tym 1% najbogatszych („klasy dominujące”) 5% 7% 12%
W tym pozostałe 9% („klasy zamożne”) 15% 18% 23%
40% średnich („klasy średnie”) 45% 45% 40%
50% najbiedniejszych („klasy ludowe”) 35% 30% 25%

TABELA 1: Całkowita nierówność dochodów z pracy w czasie i przestrzeni

INTERPRETACJA: w społeczeństwach, w których nierówność dochodów z pracy jest stosunkowo mała (jak w krajach skandynawskich w latach 70. XX wieku), 10 % najlepiej opłacanych otrzymuje około 20 % dochodów z pracy, 50 % najniżej opłacanych około 35 %, a 40 % grupy środka około 45 %.

ŹRÓDŁO I DANE: http://piketty.pse.ens.fr/fr/capital21c

Kraje skandynawskie z lat 70 XX wieku, należą do najbardziej egalitarnych pod względem podziału dochodów z pracy, 10% najlepiej zarabiających otrzymuje około 20% całości dochodów z pracy, natomiast 50% najmniej zarabiających otrzymuje około 35% całości. W większości krajów europejskich mamy dzisiaj średni poziom nierówności, pierwsza grupa otrzymuje 25 – 30% całości, druga zaś ok 30%. Krajem o najwyższych nierównościach dochodów z pracy są bez wątpienia Stany Zjednoczone z początku XXI wieku, klasa wyższa osiąga 35% całości, podczas gdy udział połowy najniższej spada do zaledwie 25%.

Żeby wyrobić sobie pogląd na to, co oznaczają te liczby, trzeba podział określony w procentach przełożyć na płace w gotówce. Dla przykładu Stanów zjednoczonych, przy założeniu średniej płacy na poziomie 2000 dolarów miesięcznie wynika, że 10% najlepiej opłacanych zarabia średnio 7000 dolarów miesięcznie, 50% najmniej opłacanych otrzymuje 1000 dolarów miesięcznie, z kolei 40% grupy środkowej otrzymuje 2000 USD miesięcznie. W tym sensie ta pośrednia grupa odpowiada pojęciu szerokiej „klasy średniej”, której stopa życiowa jest często dość bliska średniemu dochodowi danego społeczeństwa.

Nierówności wobec kapitału

Udział różnych grup w całości własności kapitału Nierówność mała (nigdy nieobserwowana, społeczeństwo idealne?) Nierówność średnia (kraje skandynawskie, 1970 – 1980) Nierównośc średnia – duża (Europa, 2010) Nierównośc duża (Stany Zjednoczone, 2010) Nierównośc bardzo duża (Europa, 1910)
10% najbogatszych                          („klasy wyższe”) 30% 50% 60% 70% 90%
W tym 1% najbogatszych („klasy dominujące”) 10% 20% 25% 35% 50%
W tym pozostałe 9%                         („klasy zamożne”) 20% 30% 35% 35% 40%
40% średnich                                     („klasy średnie”) 45% 40% 35% 25% 5%
50% najbiedniejszych                      („klasy ludowe”) 25% 10% 5% 5% 5%

TABELA 2: Nierówność własności kapitału w czasie i przestrzeni

INTERPRETACJA: w społeczeństwach cechujących się „średnią” nierównością we własności kapitału (jak kraje skandynawskie w latach 70. XX wieku) 10 % najbogatszych posiadaczy majątków posiada około 50 % majątków, 50 % najuboższych posiada około 10 % majątków, a 40 % średnich posiadaczy ma w rękach około 40 % majątków.

ŹRÓDŁO I DANE: http://piketty.pse.ens.fr/fr/capital21c.

Jeśli nierówności dochodów z pracy mogą się wydawać umiarkowane i niegrożące konfliktem społecznym, to jedynie w porównaniu z podziałem dochodów z kapitału, który we wszystkich krajach wykazuje nierówności skrajne (zob. tabela 2). W dziedzinie majątkowej najbardziej egalitarne społeczeństwa, to znów kraje skandynawskie z lat 70. XX wieku, 10% największych majątków stanowi tu około 50% majątku narodowego. Obecnie, w drugiej dekadzie XXI wieku, udział 10% największych majątków kształtuje się na poziomie około 60% majątku narodowego w większości krajów europejskich, w szczególności w dużych gospodarkach, takich jak Francja, Niemcy, Wielka Brytania czy Włochy. Najbardziej szokujące jest to, że we wszystkich tych społeczeństwach najbiedniejsza połowa ludności nie posiada prawie niczego.

Podobnie jak przy nierównościach płac, i tu ważne jest dobre zrozumienie, czemu odpowiadają przedstawione wartości. W społeczeństwie, w którym średni majątek netto wynosiłby 200 000 euro na osobę dorosłą, co stanowi dzisiaj w przybliżeniu przypadek najbogatszych krajów europejskich. Ten średni majątek dzieli się na dwie mniej więcej równe części: pierwsza to nieruchomości, druga to aktywa finansowe i udziały w przedsiębiorstwach. Dla przykładu dzisiejszej Europy, najbiedniejsza część społeczeństwa posiada średnio majątek netto 20 000 euro, nie jest to zupełnie niczym, ale w porównaniu z resztą stanowi niewiele. W śród tej grupy znaczna część ludności dysponuje majątkami zerowymi lub nawet ujemnymi (kiedy długi przekraczają wartość aktywów). Na drugim końcu drabiny mamy średni majątek netto na poziomie 1,2 miliona euro na dorosłego. Między 50% najbiedniejszych i 10% najbogatszych, znajduje się 40% środka, jest to „średnia klasa majątkowa” która posiada 35% całego majątku, co oznacza, że jej przeciętny majątek netto jest zbliżony do średniej, i w tym przypadku wynosi 175 000 euro na osobę dorosłą.

Średnia klasa majątkowa – największa nowość XX wieku

Na początku XX wieku we wszystkich krajach europejskich koncentracja kapitału była znacznie dalej posunięta niż obecnie. W większości europejskich krajów 10% najbogatszych zachowywało prawie cały majątek narodowy, ok 90%. Z kolei 40% grupy środkowej miało zaledwie nieco ponad 5% majątku narodowego (5 – 10%, w zależności od kraju). Pozostałe 50% tak jak dzisiaj dysponowało mniej niż 5%. Grupa środkowa była w tamtym okresie niemal tak samo uboga, jak najbiedniejsza część społeczeństwa, nie istniała klasa średnia którą znamy obecnie. Nie ulega wątpliwości, że to rozwój „średniej klasy majątkowej” stanowi główną transformację strukturalną w podziale bogactw w krajach rozwiniętych w XX wieku.

Główną nauką płynącą z przedstawionych tabel, jest niewątpliwie to, że istnieją dwa bardzo odmienne sposoby dojścia do dużej nierówności w dochodach.

Pierwszy z nich, to schemat klasyczny w którym nierówność może być produktem „społeczeństwa hipermajątkowego” (albo społeczeństwa rentierów), to znaczy społeczeństwa, w którym majątki są na ogół bardzo duże i w którym koncentracja majątków osiąga skrajne poziomy. W takim otoczeniu dominują bardzo wysokie dochody z kapitału, zwłaszcza kapitału dziedziczonego . Jest to schemat, który obserwujemy w społeczeństwach europejskich w XVIII, XIX oraz na początku XX wieku.

Drugi, nowy schemat został wynaleziony głównie przez Stany Zjednoczone w ostatnich dekadach. Bardzo silna nierówność dochodu całkowitego może być produktem „społeczeństwa hipermerytokratycznego”, czyli takiego w którym osiągnięcia zależą od kompetencji definiowanych jako połączenie inteligencji i edukacji (a przynajmniej prezentowanych jako takie przez osoby znajdujące się u szczytu hierarchii). Możemy także mówić o społeczeństwie „supergwiazd” albo „superkadr”, to znaczy społeczeństwie bardzo nieegalitarnym, w którym szczyt hierarchii dochodów byłby zdominowany przez bardzo wysokie dochody z pracy, a nie przez dochody dziedziczone.

Jeśli założymy, że Stany Zjednoczone w dalszym ciągu są krajem który wyznacza trendy w światowej gospodarce, to na postawione na początku pytanie odpowiadamy twierdząco. W dzisiejszym nowoczesnym społeczeństwie każdy może liczyć na osiągnięcia, zależą one w coraz większym stopniu od pracy oraz kompetencji, a nie jak kiedyś od pochodzenia czy odziedziczonego majątku.

Author: admin

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *